Dizi Maratonu Ne Demek? Bir Akşamda Birkaç Bölüm İzlemek Neden Bu Kadar Normalleşti?
Bir diziyi “sadece bir bölüm izleyeyim” diye açıp birkaç saat sonra hâlâ ekranın karşısında olduğunuzu fark ettiğiniz oldu mu? Hatta bazen bölüm bitince jeneriği bile beklemeden “Sonraki bölüm” düğmesine basmak o kadar otomatik hale geliyor ki, başlangıçta planlanan bir saatlik dinlenme gecenin ilerleyen saatlerine kadar uzayabiliyor. İşte günlük konuşmada “dizi maratonu”, akademik literatürde ise çoğunlukla “binge-watching” olarak adlandırılan davranış tam olarak bu deneyimin çevresinde şekilleniyor.
Peki dizi maratonu yalnızca art arda bölüm izlemek mi? Yoksa bunun arkasında psikolojik, sosyal ve hatta ekonomik bir sistem mi var?
Aslında konu düşündüğümüzden daha geniş. Çünkü bugün dizileri yalnızca televizyon izlemiyoruz; algoritmaların önerdiği, sezonların topluca yayınlandığı, arkadaş gruplarının aynı içerikleri konuştuğu ve platformların izleme davranışlarımızı ölçtüğü bir dijital ortamda tüketiyoruz. Bu nedenle dizi maratonunu anlamak, yalnızca “çok televizyon izlemek” meselesini anlamaktan ibaret değil.
Dizi maratonu tam olarak ne anlama geliyor?
Dizi maratonu, bir televizyon dizisinin birden fazla bölümünün aynı oturumda art arda izlenmesini ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bilimsel araştırmalarda “kaç bölüm izlenirse binge-watching sayılır?” konusunda tek bir standart bulunmuyor.
2020 yılında yayımlanan ve 28 akademik çalışmayı inceleyen sistematik bir derleme, araştırmacıların farklı tanımlar kullandığını ortaya koyuyor. Bazı araştırmalar tek oturumda 1-3 bölümü, bazıları 1-6 bölümü, bazıları ise üç veya daha fazla bölümü dizi maratonu kapsamında değerlendiriyor. Bazı araştırmacılar ise bölüm sayısından ziyade geçirilen süreyi esas alıyor.
PubMed Central (PMC)
+1
Dolayısıyla “3 bölüm izledim, kesin binge-watch yaptım” gibi evrensel bir sınır bulunmuyor.
Üstelik bölüm süreleri de birbirinden çok farklı. 25 dakikalık bir komedi dizisinin dört bölümünü izlemek yaklaşık 100 dakika sürerken, 55-60 dakikalık bir drama dizisinin dört bölümünü izlemek yaklaşık dört saate yaklaşabiliyor. Bu yüzden yalnızca “kaç bölüm?” sorusuna bakmak bazen yanıltıcı.
Bence burada daha kullanışlı ölçüt şu: Kişinin planladığından daha uzun süre izlemeye devam edip etmediği ve izleme davranışının günlük yaşam üzerindeki etkisi.
Neden insanlar dizi maratonu yapıyor?
İlk cevap oldukça basit: Eğlenmek.
Fakat araştırmalar bunun yalnızca eğlence olmadığını gösteriyor. 785 binge-watcher üzerinde yapılan bir araştırmada insanların dizi maratonuna yönelmesinde keyif, verimlilik, kontrol hissi ve hayranlık/fandom gibi farklı motivasyonların rol oynadığı bulundu.
ScienceDirect
+1
Buradaki “verimlilik” kelimesi özellikle ilginç. Çünkü dışarıdan bakıldığında art arda dört bölüm izlemek zaman kaybı gibi görünebilir. Ancak izleyici açısından durum farklı olabilir.
Örneğin:
“Zaten başlayacağım, birkaç bölümü aradan çıkarayım.”
“Arkadaş grubunun konuştuğu yere yetişeyim.”
“Bir sezonu bitirip yeni bir diziye geçeyim.”
Bunların hepsi izleyicinin davranışını kendi içinde mantıklı görmesini sağlayabilir.
Bir başka önemli neden de kaçış. Yoğun iş günü, sınav, stres, yalnızlık veya zihinsel yorgunluk sonrasında insan gerçek dünyadaki sorunlardan kısa süreliğine uzaklaşmak isteyebilir. Sistematik derlemeler, eğlenme, rahatlama, kaçış ve sosyal bağlantı kurma gibi motivasyonların dizi maratonuyla ilişkili olduğunu gösteriyor.
PubMed Central (PMC)
Bu noktada dizi izlemek otomatik olarak “kötü alışkanlık” anlamına gelmez. Bir insanın cuma gecesi dört bölüm dizi izleyip cumartesi normal hayatına devam etmesi ile her gece uykusundan, işinden veya sosyal ilişkilerinden ödün vermesi aynı davranış değildir.
Netflix ve diğer platformlar dizi maratonunu nasıl değiştirdi?
Dizi maratonunun bu kadar yaygınlaşmasının arkasında yalnızca izleyicinin tercihi yok. Teknolojik ve ekonomik yapı da davranışı kolaylaştırıyor.
Geleneksel televizyonda bir dizinin yeni bölümünü izlemek için belirli günü ve saati beklemek gerekiyordu. Bölümü kaçırırsanız tekrarını beklemek veya başka bir yöntem bulmak zorundaydınız.
Streaming platformlarında ise bu engeller büyük ölçüde ortadan kalktı.
Netflix'in 2023'ün ilk yarısına ilişkin ilk kapsamlı “What We Watched” raporu 18.000'den fazla yapımı ve Netflix'teki izlenmelerin yaklaşık yüzde 99'unu kapsıyordu. Platform, bu dönemde yaklaşık 100 milyar saatlik izleme kaydetti.
About Netflix
2023'ün ikinci yarısında ise Netflix kullanıcıları yaklaşık 90 milyar saat içerik izledi. Netflix'in kendi verilerine göre 2023 yılının tamamında toplam izleme süresi yaklaşık 183 milyar saate ulaştı.
About Netflix
Burada 183 milyar saatin “183 milyar kişi dizi izlediği” anlamına gelmediğini özellikle belirtmek gerekir. Bu rakam toplam izleme süresidir. Örneğin bir kişi aynı dizinin 10 saatini izlediyse toplam saate 10 saat eklenir.
Bu veriler bize önemli bir şey söylüyor: Streaming artık küçük bir eğlence biçimi değil, devasa bir medya tüketim sistemi.
“Bir bölüm daha” dememizi sağlayan şey ne?
Burada psikoloji devreye giriyor.
Dizi anlatıları genellikle bölüm sonunda merak unsuru yaratıyor. “Cliffhanger” olarak bilinen bu anlatım tekniğinde hikâye kritik bir noktada kesiliyor. İzleyici doğal olarak “Sonra ne oldu?” sorusunun cevabını öğrenmek istiyor.
Eskiden bu merak bir hafta boyunca beklemek anlamına gelebilirdi. Streaming platformu ise cevabı birkaç saniye sonra sunabiliyor.
Bunun yanında otomatik oynatma özelliği de karar verme süresini kısaltıyor. Kullanıcının “İzlemeye devam edecek miyim?” diye yeniden karar vermesi için uzun bir ara oluşmuyor.
Dolayısıyla dizi maratonunun yalnızca irade eksikliğiyle açıklanması bana göre eksik kalıyor. İnsan davranışı ile platform tasarımı birlikte düşünülmeli.
İzleyici seçiyor ama platform da seçimi kolaylaştırıyor.
Dizi maratonu sağlığa gerçekten zarar verir mi?
Burada da aşırı genelleme yapmak doğru değil.
2022'de yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, binge-watching ile çeşitli ruhsal sağlık göstergeleri arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmaları bir araya getirdi. Çalışmada dizi maratonu ile stres arasında 0,32, kaygı ile 0,25, yalnızlık ile 0,19, depresyon ile 0,14 ve uykusuzluk ile 0,16 düzeyinde pozitif ilişkiler bulundu.
PubMed
+1
Buradaki korelasyon değerleri “dizi izlemek bu sorunlara kesin olarak neden olur” demek değildir.
Örneğin stresli bir insan daha fazla dizi izliyor olabilir. Bu durumda dizi izlemek stresin nedeni değil, stresle başa çıkma yöntemi olabilir. Aynı şekilde kötü uyuyan kişi gece daha fazla ekran başında kalıyor olabilir.
Araştırmacıların bulduğu ilişkiyi neden-sonuç ilişkisiyle karıştırmamak bu nedenle çok önemli.
Uyku açısından ise konu daha anlaşılır. Gece “bir bölüm daha” diyerek yatma saatini sürekli ertelemek, uyku süresini doğrudan azaltabilir. Sistematik derlemelerde dizi maratonu ile uyku problemleri arasında ilişki bulunduğu, ancak araştırma sonuçlarının bütün çalışmalarda aynı olmadığı da belirtiliyor.
PubMed Central (PMC)
Yani sorun dört bölüm izlemekten çok, dört bölüm yüzünden sabah üçte yatmak olabilir.
Erkekler ve kadınlar dizi maratonuna farklı mı bakıyor?
Bir diziyi “sadece bir bölüm izleyeyim” diye açıp birkaç saat sonra hâlâ ekranın karşısında olduğunuzu fark ettiğiniz oldu mu? Hatta bazen bölüm bitince jeneriği bile beklemeden “Sonraki bölüm” düğmesine basmak o kadar otomatik hale geliyor ki, başlangıçta planlanan bir saatlik dinlenme gecenin ilerleyen saatlerine kadar uzayabiliyor. İşte günlük konuşmada “dizi maratonu”, akademik literatürde ise çoğunlukla “binge-watching” olarak adlandırılan davranış tam olarak bu deneyimin çevresinde şekilleniyor.
Peki dizi maratonu yalnızca art arda bölüm izlemek mi? Yoksa bunun arkasında psikolojik, sosyal ve hatta ekonomik bir sistem mi var?
Aslında konu düşündüğümüzden daha geniş. Çünkü bugün dizileri yalnızca televizyon izlemiyoruz; algoritmaların önerdiği, sezonların topluca yayınlandığı, arkadaş gruplarının aynı içerikleri konuştuğu ve platformların izleme davranışlarımızı ölçtüğü bir dijital ortamda tüketiyoruz. Bu nedenle dizi maratonunu anlamak, yalnızca “çok televizyon izlemek” meselesini anlamaktan ibaret değil.
Dizi maratonu tam olarak ne anlama geliyor?
Dizi maratonu, bir televizyon dizisinin birden fazla bölümünün aynı oturumda art arda izlenmesini ifade eder. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Bilimsel araştırmalarda “kaç bölüm izlenirse binge-watching sayılır?” konusunda tek bir standart bulunmuyor.
2020 yılında yayımlanan ve 28 akademik çalışmayı inceleyen sistematik bir derleme, araştırmacıların farklı tanımlar kullandığını ortaya koyuyor. Bazı araştırmalar tek oturumda 1-3 bölümü, bazıları 1-6 bölümü, bazıları ise üç veya daha fazla bölümü dizi maratonu kapsamında değerlendiriyor. Bazı araştırmacılar ise bölüm sayısından ziyade geçirilen süreyi esas alıyor.
PubMed Central (PMC)
+1
Dolayısıyla “3 bölüm izledim, kesin binge-watch yaptım” gibi evrensel bir sınır bulunmuyor.
Üstelik bölüm süreleri de birbirinden çok farklı. 25 dakikalık bir komedi dizisinin dört bölümünü izlemek yaklaşık 100 dakika sürerken, 55-60 dakikalık bir drama dizisinin dört bölümünü izlemek yaklaşık dört saate yaklaşabiliyor. Bu yüzden yalnızca “kaç bölüm?” sorusuna bakmak bazen yanıltıcı.
Bence burada daha kullanışlı ölçüt şu: Kişinin planladığından daha uzun süre izlemeye devam edip etmediği ve izleme davranışının günlük yaşam üzerindeki etkisi.
Neden insanlar dizi maratonu yapıyor?
İlk cevap oldukça basit: Eğlenmek.
Fakat araştırmalar bunun yalnızca eğlence olmadığını gösteriyor. 785 binge-watcher üzerinde yapılan bir araştırmada insanların dizi maratonuna yönelmesinde keyif, verimlilik, kontrol hissi ve hayranlık/fandom gibi farklı motivasyonların rol oynadığı bulundu.
ScienceDirect
+1
Buradaki “verimlilik” kelimesi özellikle ilginç. Çünkü dışarıdan bakıldığında art arda dört bölüm izlemek zaman kaybı gibi görünebilir. Ancak izleyici açısından durum farklı olabilir.
Örneğin:
“Zaten başlayacağım, birkaç bölümü aradan çıkarayım.”
“Arkadaş grubunun konuştuğu yere yetişeyim.”
“Bir sezonu bitirip yeni bir diziye geçeyim.”
Bunların hepsi izleyicinin davranışını kendi içinde mantıklı görmesini sağlayabilir.
Bir başka önemli neden de kaçış. Yoğun iş günü, sınav, stres, yalnızlık veya zihinsel yorgunluk sonrasında insan gerçek dünyadaki sorunlardan kısa süreliğine uzaklaşmak isteyebilir. Sistematik derlemeler, eğlenme, rahatlama, kaçış ve sosyal bağlantı kurma gibi motivasyonların dizi maratonuyla ilişkili olduğunu gösteriyor.
PubMed Central (PMC)
Bu noktada dizi izlemek otomatik olarak “kötü alışkanlık” anlamına gelmez. Bir insanın cuma gecesi dört bölüm dizi izleyip cumartesi normal hayatına devam etmesi ile her gece uykusundan, işinden veya sosyal ilişkilerinden ödün vermesi aynı davranış değildir.
Netflix ve diğer platformlar dizi maratonunu nasıl değiştirdi?
Dizi maratonunun bu kadar yaygınlaşmasının arkasında yalnızca izleyicinin tercihi yok. Teknolojik ve ekonomik yapı da davranışı kolaylaştırıyor.
Geleneksel televizyonda bir dizinin yeni bölümünü izlemek için belirli günü ve saati beklemek gerekiyordu. Bölümü kaçırırsanız tekrarını beklemek veya başka bir yöntem bulmak zorundaydınız.
Streaming platformlarında ise bu engeller büyük ölçüde ortadan kalktı.
Netflix'in 2023'ün ilk yarısına ilişkin ilk kapsamlı “What We Watched” raporu 18.000'den fazla yapımı ve Netflix'teki izlenmelerin yaklaşık yüzde 99'unu kapsıyordu. Platform, bu dönemde yaklaşık 100 milyar saatlik izleme kaydetti.
About Netflix
2023'ün ikinci yarısında ise Netflix kullanıcıları yaklaşık 90 milyar saat içerik izledi. Netflix'in kendi verilerine göre 2023 yılının tamamında toplam izleme süresi yaklaşık 183 milyar saate ulaştı.
About Netflix
Burada 183 milyar saatin “183 milyar kişi dizi izlediği” anlamına gelmediğini özellikle belirtmek gerekir. Bu rakam toplam izleme süresidir. Örneğin bir kişi aynı dizinin 10 saatini izlediyse toplam saate 10 saat eklenir.
Bu veriler bize önemli bir şey söylüyor: Streaming artık küçük bir eğlence biçimi değil, devasa bir medya tüketim sistemi.
“Bir bölüm daha” dememizi sağlayan şey ne?
Burada psikoloji devreye giriyor.
Dizi anlatıları genellikle bölüm sonunda merak unsuru yaratıyor. “Cliffhanger” olarak bilinen bu anlatım tekniğinde hikâye kritik bir noktada kesiliyor. İzleyici doğal olarak “Sonra ne oldu?” sorusunun cevabını öğrenmek istiyor.
Eskiden bu merak bir hafta boyunca beklemek anlamına gelebilirdi. Streaming platformu ise cevabı birkaç saniye sonra sunabiliyor.
Bunun yanında otomatik oynatma özelliği de karar verme süresini kısaltıyor. Kullanıcının “İzlemeye devam edecek miyim?” diye yeniden karar vermesi için uzun bir ara oluşmuyor.
Dolayısıyla dizi maratonunun yalnızca irade eksikliğiyle açıklanması bana göre eksik kalıyor. İnsan davranışı ile platform tasarımı birlikte düşünülmeli.
İzleyici seçiyor ama platform da seçimi kolaylaştırıyor.
Dizi maratonu sağlığa gerçekten zarar verir mi?
Burada da aşırı genelleme yapmak doğru değil.
2022'de yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, binge-watching ile çeşitli ruhsal sağlık göstergeleri arasındaki ilişkileri inceleyen araştırmaları bir araya getirdi. Çalışmada dizi maratonu ile stres arasında 0,32, kaygı ile 0,25, yalnızlık ile 0,19, depresyon ile 0,14 ve uykusuzluk ile 0,16 düzeyinde pozitif ilişkiler bulundu.
PubMed
+1
Buradaki korelasyon değerleri “dizi izlemek bu sorunlara kesin olarak neden olur” demek değildir.
Örneğin stresli bir insan daha fazla dizi izliyor olabilir. Bu durumda dizi izlemek stresin nedeni değil, stresle başa çıkma yöntemi olabilir. Aynı şekilde kötü uyuyan kişi gece daha fazla ekran başında kalıyor olabilir.
Araştırmacıların bulduğu ilişkiyi neden-sonuç ilişkisiyle karıştırmamak bu nedenle çok önemli.
Uyku açısından ise konu daha anlaşılır. Gece “bir bölüm daha” diyerek yatma saatini sürekli ertelemek, uyku süresini doğrudan azaltabilir. Sistematik derlemelerde dizi maratonu ile uyku problemleri arasında ilişki bulunduğu, ancak araştırma sonuçlarının bütün çalışmalarda aynı olmadığı da belirtiliyor.
PubMed Central (PMC)
Yani sorun dört bölüm izlemekten çok, dört bölüm yüzünden sabah üçte yatmak olabilir.
Erkekler ve kadınlar dizi maratonuna farklı mı bakıyor?